SIKU YA SARATANI YA MITOKI DUNIANI: NI SARATANI YA AINA GANI, KUVUNJA DHANA POTOFU, KUJUA UKWELI NA KUCHUKUA HATUA

Imeandaliwa na Feliciana Mshanga Memorial Cancer Foundation kwa kushirikiana na Lymphoma Coalition kwa ajili ya elimu ya jamii na uhamasishaji wa afya kuhusu Saratani ya mitoki.

UTANGULIZI

Saratani ya mitoki, inayojulikana kitabibu kama lymphoma, ni aina ya saratani inayoanzia katika mfumo wa limfu—sehemu muhimu ya mfumo wa kinga ya mwili. Kuna aina kuu mbili za lymphoma: Hodgkin lymphoma na Non-Hodgkin lymphoma, na kila aina inaweza kuwa na aina ndogo mbalimbali zinazohitaji uchunguzi na matibabu tofauti. (Cancer.gov)

Pamoja na maendeleo ya tiba ya saratani, bado kuna hofu, unyanyapaa na imani potofu zinazohusiana na saratani ya mitoki katika jamii zetu. Baadhi ya watu huamini kuwa saratani ni hukumu ya kifo, imesababishwa na uchawi, inaambukiza au kwamba kuchukua sampuli ya uvimbe kunaifanya isambae.

Dhana hizi zinaweza kumfanya mtu kuchelewa kwenda hospitali, kukataa uchunguzi au kuacha matibabu. Ndiyo maana ni muhimu kuelimisha jamii kwa ukweli, kwa heshima na bila kuwahukumu watu wenye imani tofauti.

SARATANI YA MITOKI NI NINI?

Mfumo wa limfu ni sehemu ya mfumo wa kinga ya mwili. Unahusisha mitoki (lymph nodes), mishipa ya limfu na viungo vingine vinavyosaidia mwili kupambana na maambukizi na magonjwa.

Saratani hii hutokea pale seli fulani za mfumo wa kinga , hasa lymphocytes, ambazo zipo kwenye mitoki, wengu, uboho wa mifupa zinapobadilika na kuanza kukua au kuongezeka kwa namna isiyo ya kawaida. (Cancer.gov). 

Saratani ya mitoki inaweza kutokea kwa watoto, vijana na watu wazima. Kwa hiyo, si sahihi kuamini kwamba ni ugonjwa unaowapata wazee pekee.

"Kama Daktari, nimekuwa nikipata wagonjwa wengi ambao awali wametibiwa kama TB ya mitoki. Hii ni kutokana na sababu kwamba dalili zake hufanana kabisa" - Daktari Hellen Makwani (Daktari Bingwa wa magonjwa ya Saratani Tanzania)

HADITHI NA UKWELI KUHUSU SARATANI YA MITOKI

1. DHANA: “Saratani ya mitoki inaambukiza.”

UKWELI:

Saratani ya mitoki haiambukizi.

Mtu mwenye saratani hii hawezi kumuambukiza mwingine kwa kumkumbatia, kushikana mikono, kukaa pamoja, kula pamoja au kushirikiana katika shughuli za kawaida.

Kwa ujumla, saratani si ugonjwa unaoenea kutoka mtu mmoja kwenda kwa mwingine kama mafua au maambukizi mengine. (Cancer.gov)

Usimtenge mgonjwa wa saratani. Mpe upendo, heshima na msaada.

2. DHANA: “Saratani ya mitoki ni laana, uchawi au imani mbaya.”

UKWELI: 

Saratani ya mitoki ni ugonjwa wa kitabibu unaohitaji uchunguzi na matibabu ya kitabibu.

Ni muhimu kuheshimu imani za mtu na familia yake. Hata hivyo, imani za kiroho au kitamaduni hazipaswi kuwa sababu ya kuchelewesha uchunguzi au matibabu ya hospitali.

Mgonjwa anaweza kupata faraja ya kiroho na msaada wa familia wakati huo huo akiendelea na huduma za kitabibu.

3. DHANA: “Saratani ni hukumu ya kifo.”

UKWELI:

Si kila mtu mwenye saratani hufa kutokana na saratani.

Saratani ya mitoki ina aina mbalimbali, na baadhi yake inaweza kutibiwa kwa mafanikio makubwa. Kwa baadhi ya wagonjwa, lengo la matibabu ni kuponya; kwa wengine, matibabu yanaweza kulenga kudhibiti ugonjwa kwa muda mrefu na kuboresha maisha. (Cancer.gov)

Kwa hiyo, utambuzi wa saratani si mwisho wa maisha.

4. DHANA: “Kuchukua sampuli ya uvimbe (biopsy) kunasababisha saratani kusambaa.”

UKWELI:

Biopsy ni sehemu muhimu ya uchunguzi wa lymphoma.

Kwa biopsy, wataalamu huchukua kipande cha tishu au sehemu ya tezi ya limfu ili kuchunguzwa maabara. Uchunguzi huo husaidia kutambua kama kuna lymphoma na, muhimu zaidi, kusaidia kujua aina yake. (Cancer.gov)

Ushahidi wa kitabibu unaonyesha kwamba uwezekano wa biopsy au upasuaji kusababisha saratani kusambaa ni mdogo sana, na taratibu za kitabibu hufanywa kwa hatua za usalama zinazolenga kuzuia hilo. (Cancer.gov)

Usikatae biopsy kwa sababu ya hofu au uvumi. Zungumza na daktari kuhusu umuhimu wake.

5. DHANA: “Uvimbe usipouma, hauwezi kuwa saratani.”

UKWELI:

Saratani ya mitoki inaweza kujitokeza kama uvimbe usio na maumivu, hasa kwenye shingo, kwapani au kinena.

Hata hivyo, si kila uvimbe ni saratani. Uvimbe wa mitoki unaweza pia kusababishwa na maambukizi au hali nyingine. Ndiyo maana uvimbe unaodumu au usioelezeka unapaswa kuchunguzwa na mtaalamu wa afya. 

6. DHANA: “Saratani ya mitoki huwapata watu wazima pekee.”

UKWELI:

Watoto na vijana pia wanaweza kupata Saratani ya mitoki.

Saratani ya mitoki inaweza kutokea katika umri tofauti. Kwa watoto, utambuzi wa mapema na upatikanaji wa matibabu sahihi ni muhimu sana. WHO inaeleza kuwa aina mbalimbali za saratani ya mitoki. kwa watoto zinaweza kuwa na uwezekano mkubwa wa kupona pale matibabu sahihi yanapotolewa. 

7. DHANA: “Tiba za asili pekee zinaweza kuponya saratani ya mitoki.”

UKWELI:

Hakuna ushahidi wa kutosha wa kisayansi kwamba tiba yoyote ya asili inaweza kuchukua nafasi ya matibabu yaliyothibitishwa ya saratani ya mitoki.

Baadhi ya mitishamba au virutubisho vinaweza pia kuingiliana na dawa za saratani. Kwa hiyo, mtu anayetumia au anayepanga kutumia dawa za asili anapaswa kumweleza daktari wake.

Usiache matibabu ya hospitali bila kuzungumza na timu yako ya afya.

8. DHANA: “Chemotherapy inaeneza saratani.”

UKWELI:

Chemotherapy ni mojawapo ya matibabu yanayotumika katika aina mbalimbali za lymphoma. 

Kulingana na aina na hali ya saratani ya mitoki., matibabu yanaweza kujumuisha chemotherapy, immunotherapy, targeted therapy, radiotherapy au njia nyingine za matibabu. (Cancer.gov)

Matibabu yanaweza kuwa na madhara, lakini madhara hayo hayamaanishi kwamba dawa “inaeneza” saratani.

9. DHANA: “Mgonjwa wa saratani anapaswa kutengwa.”

UKWELI:

Mgonjwa wa saratani anahitaji upendo, heshima, faraja na msaada.

Kwa kuwa Saratani ya mitoki haiambukizi, hakuna sababu ya kumtenga mgonjwa kutoka kwa familia au jamii kwa hofu ya kuambukizwa. (Cancer.gov)

Familia inaweza kusaidia kwa kuambatana na mgonjwa hospitalini, kumsaidia kufuata ratiba ya matibabu, kumpa lishe inayofaa na kumsikiliza.

10. DHANA: “Nikipata uvimbe, nisubiri kwanza uishe wenyewe.”

UKWELI:

Baadhi ya uvimbe wa mitoki hutokana na maambukizi na unaweza kupungua. Lakini uvimbe unaodumu, unaoongezeka au unaoambatana na dalili nyingine unahitaji tathmini ya kitabibu.

Dalili zinazoweza kuonekana katika lymphoma ni pamoja na:

• Uvimbe wa mitoki, hasa shingoni, kwapani au kinena

• Homa isiyoelezeka

• Kutokwa jasho jingi wakati wa usiku

• Kupungua uzito bila sababu

• Uchovu mkubwa

• Kuwashwa ngozi

• Maumivu au usumbufu katika kifua, tumbo au maeneo mengine, kutegemea sehemu iliyoathirika. (Cancer.gov)

Dalili hizi hazimaanishi moja kwa moja kwamba mtu ana Saratani ya mitoki, kwa sababu zinaweza kusababishwa na magonjwa mengine. Lakini ni sababu nzuri ya kupata ushauri wa mtaalamu wa afya.

KWA NINI UCHUNGUZI WA MAPEMA NI MUHIMU?

Utambuzi sahihi ni msingi wa kuchagua matibabu yanayofaa. Kwa Saratani ya mitoki, daktari anaweza kutumia historia ya mgonjwa, uchunguzi wa mwili, vipimo vya damu, picha za kitabibu na hasa uchunguzi wa tishu kupitia biopsy kulingana na hali ya mgonjwa. (Cancer.gov)

Aina tofauti za lymphoma zinaweza kuhitaji matibabu tofauti. Hivyo, si salama kutumia matibabu ya mtu mwingine kama tiba yako bila ushauri wa wataalamu.

UJUMBE KWA WAZAZI NA WALEZI

Mtoto anayepata uvimbe unaodumu, homa isiyoelezeka, kupungua uzito, uchovu usio wa kawaida au dalili nyingine zinazotia wasiwasi anapaswa kupelekwa kwa mtaalamu wa afya.

Usifikirie moja kwa moja kwamba ni:

• kawaida kwa sababu mtoto anakua;

• maambukizi tu bila uchunguzi;

• uchawi au laana;

• au ugonjwa usioweza kutibiwa.

Uchunguzi wa mapema unaweza kusaidia familia kupata majibu na kuanza hatua inayofaa.

TUACHE UNYANYAPAA, TUONGEZE ELIMU

Saratani ya mitoki haiathiri mwili pekee; inaweza pia kuathiri hisia za mgonjwa, familia na jamii.

Maneno kama “amerogwa,” “ana laana,” “amefanya jambo baya,” au “hana tena matumaini” yanaweza kuongeza hofu na unyanyapaa.

Badala yake, jamii inaweza kusema:

“Tupo pamoja nawe.”

“Twende hospitali tukapate majibu.”

“Matibabu yanawezekana.”

“Huna sababu ya kujitenga.”

“Familia yako iko pamoja nawe.”

UJUMBE WA FELICIANA MSHANGA MEMORIAL CANCER FOUNDATION 

Saratani ya mitoki si jambo la kuogopa na kulificha. Ni jambo la kulielewa, kulichunguza na kulitibu.

Tunawahimiza watu wenye uvimbe usioelezeka au unaodumu, pamoja na dalili nyingine zinazotia wasiwasi, kutafuta ushauri wa mtaalamu wa afya.

Usiamini kila unachosikia. Jua ukweli.

Saratani ya mitoki inaweza kutibiwa.

Utambuzi sahihi ni hatua muhimu.

Mgonjwa anahitaji upendo, si unyanyapaa.

Elimu huongeza uelewa. Uelewa huhamasisha hatua. Hatua inaweza kuokoa maisha. 

JIUNGE NASI

💜Shiriki Chemsha bongo hii ni kwa ajili ya kutoa elimu na kuongeza uelewa tu na haichukui nafasi ya ushauri wa kitaalamu wa matibabu, utambuzi, au matibabu kutoka kwa daktari.

💜Bofya hapa Kushiriki #SafariYaTumaini Challenge 

💜Bonyeza hapa au scan kujiunga katika vikundi vyetu vya msaada na faraja (Whatsapp)

🚨Maudhui haya ni kwa ajili ya elimu na uhamasishaji wa afya, na hayachukui nafasi ya ushauri, uchunguzi au matibabu kutoka kwa mtaalamu wa afya.